Kişilik Hakları

Kişilik Hakları İhlal Edildiğinde Hangi Hukuki Yollara Başvurulabilir

Kişilik hakkının kapsamı, koruma davaları, tazminat talepleri ve internet yayınları bakımından genel değerlendirme

Bir kişinin fotoğrafının izni olmadan kullanılması, hakkında gerçeğe aykırı bir paylaşım yapılması, özel yazışmalarının yayımlanması veya adıyla sahte hesap açılması ilk bakışta birbirinden farklı olaylar gibi görünür. Hukuken bu örneklerin tamamı kişilik haklarının korunması başlığı altında değerlendirilebilir. Bununla birlikte rahatsız edici bulunan her söz, haber veya paylaşım kendiliğinden hukuka aykırı sayılmaz. İhlalin varlığı; müdahalenin konusu, yayının amacı, rıza, kamu yararı ve ifade özgürlüğü gibi unsurlar birlikte incelenerek belirlenir.

Bu nedenle kişilik hakkına ilişkin bir uyuşmazlıkta ilk soru yalnızca “paylaşım beni incitti mi?” değildir. Paylaşımın devam edip etmediği, ne kadar yayıldığı, gerçek bir olguya dayanıp dayanmadığı, özel hayat alanına girip girmediği ve hangi hukuki sonucun istendiği de önemlidir. Bazen hızlı biçimde içeriğin kaldırılması gerekirken bazen hukuka aykırılığın tespiti, düzeltme, tazminat veya saldırıdan elde edilen kazancın geri verilmesi daha uygun bir yol olabilir.

Kişilik hakkı neyi korur

Kişilik hakkı tek bir değerden ibaret değildir. Kişinin yaşamı ile beden ve ruh bütünlüğü; şeref ve itibarı; özel hayatı; adı, görüntüsü ve sesi; kişisel verileri ile mesleki ve ekonomik saygınlığı bu korumanın içinde yer alabilir. Tüzel kişiler de yapılarıyla bağdaştığı ölçüde adları, ticari itibarları ve kurumsal kimlikleri bakımından kişilik hakkı korumasından yararlanabilir.

Bu haklar kişiye sıkı biçimde bağlıdır. Ancak buradan, kişilik hakkına yapılan saldırının hiçbir zaman parasal sonuç doğurmayacağı anlamı çıkarılmamalıdır. İhlal nedeniyle doğan maddi zarar, manevi zarar veya saldırıyı gerçekleştiren kişinin elde ettiği kazanç ayrı taleplere konu olabilir. Manevi tazminat isteminin devri ve mirasçılara geçmesi ise Türk Medeni Kanunu’nda özel şartlara bağlanmıştır.

Her müdahale hukuka aykırı mıdır

Türk Medeni Kanunu’nun 24. maddesine göre kişilik hakkına yapılan bir saldırı; kişinin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılmasıyla haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır. Bu başlıklar geniş görünse de her olayda otomatik sonuç vermez.

Rızanın kapsamı önemlidir

Bir fotoğrafın çekilmesine izin verilmesi, o fotoğrafın her platformda ve her amaçla kullanılmasına izin verildiği anlamına gelmeyebilir. Rızanın hangi kişi veya kuruma, hangi amaçla ve ne kadar süre için verildiği incelenmelidir. Müdahale verilen iznin sınırını aşmışsa rıza hukuka uygunluk sağlamayabilir. Kişisel veriler bakımından da rızanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olması gerekir. Her türlü kullanımı kapsadığı söylenen genel nitelikteki izinler somut olayda geçerli kabul edilmeyebilir.

Kamu yararı değerlendirilmelidir

Bir olayın çok konuşulması, o olayla ilgili her ayrıntının kamu yararı taşıdığı anlamına gelmez. Haber verme ve eleştiri hakkı değerlendirilirken konunun toplumsal bir tartışmaya katkısı, güncelliği, kullanılan ifadelerin olgu mu yoksa değer yargısı mı olduğu, hedef alınan kişinin konumu ve yayının biçimi dikkate alınır. Özel hayatın merkezinde kalan bir bilginin yalnızca ilgi çektiği için yayımlanması ile kamu görevine ilişkin bir eleştiri aynı ölçütlerle değerlendirilemez.

Kanundan doğan yetki ölçülü kullanılmalıdır

Kamu makamlarının veya belirli meslek mensuplarının kanundan doğan yetkileri kişilik alanına müdahaleyi bazı durumlarda hukuka uygun hâle getirebilir. Ancak yetkinin kanuni dayanağının bulunması, amaçla sınırlı kullanılması ve ölçülü olması gerekir. Kanuni yetkinin bulunması, kişilik hakkına yapılacak her müdahaleyi kendiliğinden haklı kılmaz.

Kişilik hakkını koruyan davalar

Türk Medeni Kanunu, saldırının hangi aşamada olduğuna göre üç temel koruma davası öngörür. Aynı olayda bu taleplerden biri veya somut koşullar uygunsa birkaçı birlikte gündeme gelebilir.

Saldırı tehlikesinin önlenmesi

Kişilik hakkına yönelik saldırı henüz gerçekleşmemiş ancak ciddi ve yakın bir tehlike ortaya çıkmışsa saldırının önlenmesi istenebilir. Örneğin özel görüntülerin yayımlanacağının somut mesajlarla bildirilmesi veya kişiye ait bir içeriğin belirli bir tarihte izinsiz yayımlanacağının anlaşılması hâlinde, ihlalin gerçekleşmesini beklemek her zaman gerekli değildir. Soyut bir endişe yerine tehlikeyi gösteren somut olguların bulunması önem taşır.

Devam eden saldırıya son verilmesi

Hukuka aykırı kullanım veya yayın devam ediyorsa saldırıya son verilmesi talep edilebilir. Kişinin fotoğrafının bir internet sitesinde izinsiz biçimde tutulması, adına açılmış sahte bir hesabın kullanılmaya devam edilmesi veya özel bilgilerin tekrarlanan paylaşımlarla yayılması bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu davalarda asıl amaç, sürmekte olan ihlali durdurmaktır. Kusur veya maddi zarar bulunması, koruyucu talebin ileri sürülmesi için her durumda zorunlu değildir.

Saldırının hukuka aykırılığının tespiti

Paylaşım kaldırılmış veya eylem sona ermiş olsa bile etkileri devam edebilir. İçeriğin başka hesaplarda dolaşması, arama sonuçlarında görünmesi ya da kişinin mesleki itibarına yönelik etkinin sürmesi buna örnek verilebilir. Böyle bir durumda saldırının hukuka aykırı olduğunun tespiti istenebilir. Tespit talebinin anlamlı olabilmesi için saldırı sona ermiş olsa da etkilerinin devam ediyor olması gerekir.

Düzeltme ve kararın yayımlanması

Mahkemeden yalnızca ihlalin durdurulması istenmek zorunda değildir. Olayın niteliğine göre düzeltmenin veya mahkeme kararının üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması da talep edilebilir. Özellikle yanlış bir bilginin geniş bir çevreye ulaştığı hâllerde, kararın aynı çevreye erişmesi ihlalin sonuçlarının giderilmesine katkı sağlayabilir. Bu talebin kapsamı da ölçülü olmalıdır.

Maddi ve manevi tazminat

Kişilik hakkı ihlali her zaman aynı tür zarara yol açmaz. Bazı olaylarda gelir kaybı, tedavi gideri veya somut bir ekonomik zarar ortaya çıkabilir. Maddi tazminat talebinde zarar ile hukuka aykırı eylem arasındaki bağın kurulması ve zararın ispatlanması gerekir. Sorumluluğun dayanağına göre kusur değerlendirmesi de yapılır.

Manevi tazminat ise kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle oluşan manevi zararın giderilmesine yöneliktir. Bu talep, yalnızca belirli kelimelerle ifade edilen “acı, elem ve keder” kalıbına indirgenemez. İhlalin ağırlığı, yayılma alanı, tarafların konumu, eylemin tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve olayın kişi üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir. Hâkim para ödenmesi dışında başka bir giderim biçimine karar verebilir veya bunu tazminata ekleyebilir; saldırıyı kınayan bir karar verilmesi ve kararın yayımlanması bunlar arasında yer alabilir.

Saldırıdan elde edilen kazanç da istenebilir

Bir kişinin adı, görüntüsü veya özel hayatına ilişkin içerik hukuka aykırı şekilde kullanılarak gelir elde edilmiş olabilir. Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesi, saldırı dolayısıyla elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre hak sahibine verilmesine ilişkin talebi ayrıca saklı tutar. Bu istem maddi veya manevi tazminatla aynı şey değildir. Somut olayda hangi talebin ileri sürüleceği, kullanımın biçimi ve elde edilen menfaat dikkate alınarak belirlenmelidir.

Sosyal medya ve internet yayınlarında hangi yol izlenebilir

İnternet ortamındaki bir ihlalde içerik çok kısa sürede yayılabilir; buna karşılık paylaşım aynı hızla silinebilir. Bu nedenle hukuki yol belirlenmeden önce içeriğin tam adresi, paylaşım tarihi, hesabın kullanıcı adı, yayının bütünü ve mümkünse erişim bilgileri kayıt altına alınmalıdır. Yalnızca kırpılmış bir ekran görüntüsü bazen paylaşımın bağlamını veya kaynağını göstermeye yetmeyebilir.

Yıllarca genel kişilik hakkı ihlallerinde kullanılan 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve iptal hükmü 10 Ekim 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle güncel uygulamada her internet içeriği için eski maddeye dayanarak doğrudan sulh ceza hâkimliğine başvurulabileceği söylenemez. Özel hayatın gizliliğine ilişkin 5651 sayılı Kanun’un 9/A maddesi ise kendi şartları içinde ayrı bir yol düzenlemektedir. Olayın kişisel veri, özel hayat, hakaret, tehdit, sahte hesap veya ticari itibar boyutu taşımasına göre başvurulabilecek idari, hukuki ve cezai yollar değişebilir.

Fotoğraf, video, ses kaydı ve kişiyi belirlenebilir kılan başka bilgiler aynı zamanda kişisel veri niteliği taşıyabilir. Böyle bir durumda veri sorumlusuna başvuru, Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet ve zararın giderilmesi talepleri de gündeme gelebilir. Ancak KVKK kapsamındaki başvuru ile kişilik hakkının korunmasına yönelik dava aynı işlevi görmez. Her yolun amacı, şartları ve doğuracağı sonuç farklıdır.

İfade özgürlüğü ile kişilik hakkı arasında denge kurulması

Bir paylaşımın sert, rahatsız edici veya kırıcı olması tek başına hukuka aykırılık için yeterli olmayabilir. Özellikle kamusal tartışmalarda ifade özgürlüğünün alanı geniştir. Buna karşılık gerçek dışı bir olgu isnadı, kişinin karışmadığı bir olayda fotoğrafının kullanılması veya özel hayatın gereksiz biçimde ifşa edilmesi farklı bir değerlendirme gerektirir.

Anayasa Mahkemesi bu denge kurulurken yayında kamu yararı bulunup bulunmadığına, konunun güncelliğine, kullanılan ifadelerin türüne ve bağlamına, hedef alınan kişinin tanınmışlık düzeyine, bilginin elde edilme yöntemine ve yayının sonuçlarına bakılması gerektiğini belirtmektedir. Mahkemenin yalnızca tek bir kelimeye veya cümleye odaklanması yerine yayını bütünüyle değerlendirmesi beklenir.

Kişilik hakkı ihlalinde hangi mahkeme yetkilidir

Kişilik hakkına yapılan saldırının internet üzerinden gerçekleşmesi, uyuşmazlığın mutlaka paylaşımı yapan kişinin bulunduğu şehirde takip edileceği anlamına gelmez. Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesi, kişilik haklarının korunması için davacının kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilmesine imkân tanır. Örneğin Ankara’da yaşayan bir kişi bakımından, koşulları varsa Ankara mahkemelerinde dava açılması mümkün olabilir.

Aksine özel bir düzenleme bulunmadıkça şahıs varlığına ilişkin bu davalarda genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Bununla birlikte uyuşmazlığın iş, tüketici veya ticari ilişki içinde doğması; yalnızca tazminat talep edilmesi ya da özel bir kanunun uygulanması görev ve dava şartları bakımından sonucu değiştirebilir. Bu yüzden görevli ve yetkili mahkeme, olayın yalnızca başlığına bakılarak değil taraflar arasındaki hukuki ilişki ve ileri sürülecek talepler birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Özen Hukuk ve Danışmanlık Ankara’da faaliyet göstermektedir. Kişilik haklarına ilişkin bir uyuşmazlıkta ihlalin niteliğinin, delillerin, görevli ve yetkili mahkemenin ve talep edilecek hukuki korumanın birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ankara’da kişilik hakkı ihlaliyle karşılaşan kişiler bakımından avukat yardımı; özellikle internet içeriğinin hızla yayılması veya silinmesi ihtimalinde delillerin korunması ve doğru başvuru yolunun belirlenmesi açısından önem taşıyabilir.

İlk aşamada hangi deliller korunmalıdır

İhlal oluşturan içerik silinmeden önce paylaşımın tamamının, tarihinin, bağlantı adresinin ve hesabı tanımlayan bilgilerin korunması önemlidir. Varsa yazışmalar, kaldırma talepleri, verilen cevaplar ve içeriğin ulaştığı çevreyi gösteren bilgiler de saklanmalıdır. Olayın özelliğine göre noter tespiti, teknik inceleme veya mahkemeden delil tespiti istenmesi değerlendirilebilir. Delil koruma yöntemi seçilirken içeriğin ne kadar hızlı kaybolabileceği ve talep edilecek hukuki korumanın türü dikkate alınmalıdır.

Sık sorulan sorular

Fotoğrafın izinsiz kullanılması her zaman kişilik hakkı ihlali midir

Her olayda aynı sonuca varılmaz. Fotoğrafın nerede çekildiği, kişinin tanınabilir olup olmadığı, kullanım amacı, rıza, haber değeri ve kamu yararı birlikte değerlendirilir. Bir etkinlikte fotoğraf çekilmesine izin verilmiş olması, görüntünün reklam amacıyla veya ilgisiz bir haber içinde kullanılmasına kendiliğinden izin verildiği anlamına gelmez.

Sosyal medya paylaşımı silinirse dava açılamaz mı

Paylaşımın silinmesi devam eden saldırıyı sona erdirebilir; ancak içeriğin etkileri sürüyorsa hukuka aykırılığın tespiti ve olayın şartlarına göre tazminat gibi talepler yine gündeme gelebilir. İçeriğin silinmiş olması delillerin korunmasını daha önemli hâle getirir.

Hakaret içeren her paylaşım manevi tazminat doğurur mu

Bir ifadenin kaba veya incitici bulunması tek başına yeterli değildir. İfadenin bağlamı, kime karşı ve hangi tartışma içinde kullanıldığı, olgu isnadı mı yoksa değer yargısı mı olduğu, yayılma alanı ve kişilik hakkı üzerindeki etkisi değerlendirilir. Ceza hukuku ile özel hukuk değerlendirmeleri de her zaman aynı sonuca ulaşmak zorunda değildir.

Şirketler kişilik hakkı davası açabilir mi

Tüzel kişiler, insana özgü olmayan ve yapılarıyla bağdaşan kişilik değerleri bakımından korunabilir. Şirketin adı, ticari itibarı ve kurumsal kimliği bu kapsamda değerlendirilebilir. Somut uyuşmazlığın haksız rekabet hükümlerini de ilgilendirmesi mümkündür.

Kişilik hakkı ihlali yaşayan biri Ankara’da dava açabilir mi

Türk Medeni Kanunu’nun 25. maddesi, davacıya kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açma seçeneği tanır. Ancak görevli mahkeme ve varsa özel dava şartları ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç

Kişilik hakkı ihlalinde doğru hukuki yol, ihlalin devam edip etmediğine ve elde edilmek istenen sonuca göre belirlenir. Hızla kaldırılması gereken bir internet içeriği ile yıllar önce sona ermiş ancak etkisi devam eden bir yayın için aynı başvurunun yapılması doğru olmayabilir. Koruyucu davalar, tazminat, kazancın geri verilmesi, kişisel verilerin korunmasına ilişkin başvurular ve ceza soruşturması birbirinden farklı amaçlara hizmet eder. Somut olayın başında delillerin korunması ve taleplerin birbiriyle uyumlu biçimde belirlenmesi, sonraki sürecin sağlıklı yürütülmesi bakımından önem taşır.

Bilgilendirme notu Bu yazı genel hukuki bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özelliklerine göre uygulanacak hükümler, görevli merci, başvuru yolu ve süreler değişebilir. Yazı tek başına hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi oluşturmaz.

Başlıca hukuki dayanaklar

İletişim

İhlalin niteliği, deliller ve başvuru yolu birlikte değerlendirilebilir.

İletişim bilgileri