Taşımacılık ve Tüketici Hukuku

Kargo Taşımalarında Zıya Hasar ve Gecikmeden Sorumluluk

Taşıyıcının sorumluluğu, sorumluluktan kurtulma hâlleri, bildirim süreleri ve başvuru yolları

Kargo gönderisi kaybolduğunda, hasarlı ulaştığında veya geciktiğinde kargo şirketinin her durumda sorumlu olup olmadığı sorulur. Türk Ticaret Kanunu’na göre taşıyıcı, eşyayı teslim aldığı andan gönderilene teslim edene kadar oluşan zıya, hasar ve teslimdeki gecikmeden doğan zararlardan kural olarak sorumludur. Bununla birlikte zararın kaynağı, ambalajlama, etiketleme, eşyanın doğal niteliği ve tarafların talimatlara uyup uymadığı sonucu değiştirebilir.

Taşıma belgesi, gönderi kodu, fatura veya değer belgesi, teslim tutanağı, kutu ve ürün fotoğrafları ile kargo şirketiyle yapılan yazışmalar birlikte saklanmalıdır. Uyuşmazlığın ilk günlerinde toplanan bu kayıtlar, zararın ne zaman ve nasıl oluştuğunun değerlendirilmesinde çoğu zaman belirleyicidir.

Kargo şirketinin sorumluluğu ne zaman doğar

Zıya, gönderinin tamamen veya kısmen teslim edilememesini; hasar, eşyanın maddi değerinin azalmasını; gecikme ise teslim süresinin aşılmasını ifade eder. Taşıyıcının sorumluluğu eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasıyla başlar ve gönderilene teslimiyle sona erer. Zararın oluşumunda gönderenin, gönderilenin veya eşyanın kendi ayıbının etkisi varsa tazminatın doğumu ve miktarı bu katkı oranına göre değerlendirilebilir.

Taşıyıcı hangi hâllerde sorumluluktan kurtulabilir

Taşıyıcı, zıya, hasar veya gecikmenin en yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı ve sonuçlarını önleyemeyeceği bir sebepten doğduğunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir. Yalnızca kusuru bulunmadığını söylemesi yeterli değildir. Taşımanın niteliğine uygun önlemlerin alındığı ve zararın buna rağmen önlenemediği somut kayıtlarla ortaya konulmalıdır.

Kanunda sayılan özel riskler

Türk Ticaret Kanunu bazı durumları özel olarak sayar. Zararın olayın şartlarına göre aşağıdaki risklerden doğmuş olmasının muhtemel bulunması taşıyıcı lehine bir karine oluşturabilir:

Bu sebepler taşıyıcıyı otomatik olarak sorumluluktan kurtarmaz. Zarar ile ileri sürülen risk arasındaki bağ incelenir. Soğuk zincir, nem, sarsıntı veya benzeri etkilere karşı özel koruma kararlaştırılmışsa taşıyıcının gerekli donanımı seçtiğini, bakımını yaptığını ve özel talimatlara uyduğunu göstermesi gerekir.

Ambalajlama ve etiketleme itirazı nasıl değerlendirilir

Hasarlı teslimlerde en sık karşılaşılan savunmalardan biri ambalajın yetersiz olduğudur. Ambalajın gerçekten gönderen tarafından yapılıp yapılmadığı, eşyanın niteliğine uygun olup olmadığı, paket kabul edilirken görünür bir sorun bulunup bulunmadığı ve hasarın taşıma sırasındaki darbe veya istiften kaynaklanıp kaynaklanmadığı birlikte incelenmelidir. Etiket eksikliği de ancak zararla bağlantısı bulunduğu ölçüde sonuç doğurur.

Tazminat nasıl belirlenir

Tam veya kısmi zıya hâlinde tazminat, eşyanın taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır. Hasarda ise aynı yerde ve zamanda eşyanın hasarsız değeri ile hasarlı değeri arasındaki fark esas alınır. Piyasa fiyatı, fatura, satış kaydı ve aynı tür ürünlerin cari değeri bu incelemede kullanılabilir.

Kanunda sorumluluk için üst sınırlar da vardır. Zıya veya hasarda sınır kural olarak gönderinin brüt ağırlığının her kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkıdır. Gecikmeden doğan sorumluluk taşıma ücretinin üç katıyla sınırlıdır. Ancak zarara kasten veya zararın doğması ihtimali bilinerek pervasızca sebep olunduğunun ispatlandığı hâllerde taşıyıcı bu sınırlamalardan yararlanamaz.

Hasar ve gecikme ne zaman bildirilmelidir

DurumBildirim zamanıBaşlıca sonuç
Açıkça görülen zıya veya hasarEn geç teslim anındaBildirim yoksa eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır
Teslimde görünmeyen zıya veya hasarTeslimden sonra yedi gün içindeSüresinde bildirim yapılmazsa aynı karine uygulanır
Teslimde gecikmeTeslimden sonra yirmi bir gün içindeBildirim yapılmazsa gecikmeden doğan haklar sona erer

Teslimden sonra yapılan bildirimin yazılı olması gerekir. E-posta veya kimden geldiği anlaşılabilen başka bir elektronik ileti de kullanılabilir. Hasarın fotoğrafla gösterilmesi, kutunun ve ürünün muhafaza edilmesi ve taşıyıcıdan inceleme talep edilmesi ispatı güçlendirir.

Zamanaşımı süresi neden önemlidir

Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki eşya taşıma zararlarında genel zamanaşımı süresi bir yıldır. Süre, eşyanın tesliminde; tam zıya hâlinde ise teslim edilmesi gereken tarihte işlemeye başlar. Kast veya kanunda belirtilen ağır davranış biçimleri gibi özel durumlarda farklı süreler gündeme gelebilir. Bildirim süresi ile zamanaşımı aynı şey değildir; her ikisi de ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Kargo uyuşmazlığında görevli ve yetkili merci

Başvuru yolu tarafların sıfatına göre belirlenir. Gönderiyi ticari veya mesleki olmayan amaçla yaptıran kişi bakımından taşıma sözleşmesi tüketici işlemi sayılabilir. 2026 yılında değeri 186.000 TL’nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Bu sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici mahkemesi görevli olur ve kanundaki istisnalar dışında dava öncesinde arabuluculuğa başvurulur.

Uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesi olabilir. Bir miktar paranın ödenmesine ilişkin ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk ayrıca değerlendirilir. Yetki bakımından davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve tüketici işlemlerine özgü yetki kuralları somut olaya göre incelenmelidir.

Ankara bağlantılı kargo uyuşmazlıklarında değerlendirme

Gönderinin Ankara’dan teslim alınması, Ankara’ya teslim edilmesi, tüketicinin Ankara’da yerleşik olması veya taşıma sözleşmesinin burada ifa edilmesi yetki değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Özen Hukuk ve Danışmanlık Ankara’da faaliyet göstermektedir. Ankara bağlantılı kargo uyuşmazlıklarında gönderi belgeleri, zarar bildirimi, görev ve yetki, başvuru süresi ve talep edilebilecek tazminat birlikte incelenerek hukuki danışmanlık ve avukatlık desteği sunulmaktadır.

Sık sorulan sorular

Teslim tutanağı olmadan hasar talep edilebilir mi

Teslim anında açıkça görülen hasarın tutanağa geçirilmemesi ispatı zorlaştırır. Gizli hasarda ise yedi günlük yazılı bildirim süresi önemlidir. Fotoğraf, video, servis kaydı ve yazışmalar birlikte değerlendirilir.

Fatura yoksa eşyanın değeri nasıl ispatlanır

Fatura güçlü bir delildir ancak tek seçenek değildir. Satış kaydı, banka hareketi, ürün ilanı, garanti belgesi ve aynı tür ürünlerin cari fiyatı kullanılabilir.

Kargo şirketinin sözleşmedeki sorumsuzluk kaydı geçerli midir

Kanunun emredici hükümleri ile tüketici mevzuatı dikkate alınmadan yalnızca standart sözleşmedeki bir kayıt üzerinden sonuca gidilemez. Kayıt, tarafların sıfatı ve olayın özellikleriyle birlikte değerlendirilir.

Yurt dışı kargolarda aynı kurallar mı uygulanır

Her zaman değil. Uluslararası karayolu taşımalarında CMR gibi milletlerarası düzenlemeler uygulanabilir. Taşıma güzergâhı ve sözleşme incelenmeden yalnızca iç taşıma kurallarıyla değerlendirme yapılmamalıdır.

Sonuç

Kargo zararında ilk yapılması gereken, gönderinin değerini ve hasarın teslimden önce oluştuğunu gösterecek kayıtları korumak ve bildirimi süresinde yapmaktır. Taşıyıcının sorumluluğu geniş olmakla birlikte sınırsız değildir. Ambalaj, eşyanın doğal niteliği, özel talimatlar, bildirim ve zamanaşımı birlikte incelenmeden sağlıklı bir sonuç kurulamaz.

Bilgilendirme notu Bu yazı genel hukuki bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Uygulanacak hükümler taşımanın yurt içi veya yurt dışı olması, tarafların tüketici ya da tacir sıfatı, sözleşme, gönderinin niteliği ve delillere göre değişebilir. Yazı tek başına hukuki görüş veya vekâlet ilişkisi oluşturmaz.

Başlıca hukuki kaynaklar

İletişim

Taşıma belgesi, teslim kayıtları ve zarar belgeleri birlikte değerlendirilebilir.

İletişim bilgileri