İşe iade kararının mali sonucu tek bir tazminattan ibaret değildir. Kesinleşen karar üzerine işçinin süresinde başvurup başvurmadığı, işverenin işçiyi işe başlatıp başlatmadığı ve daha önce hangi ödemelerin yapıldığı ayrı ayrı değerlendirilir. Boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı mahkeme kararında parasal olarak belirlenir.
Bu ayrım yapılmadan yalnızca ‘dört aylık ücret artı tazminat’ şeklinde hesap kurulması, özellikle vergi ve prim kesintileri ile yeni fesih tarihine bağlı alacaklarda hatalı sonuç doğurabilir.
İşe iade davası nedir ve hangi koşullarda açılır
İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçinin işveren tarafından yapılan feshin geçersizliğinin tespitini ve işe iadesini istemesine yöneliktir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi uyarınca işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması temel koşullardandır.
İşe iade talebinde süreler kısadır. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılabilir. Başvuru ve anlaşamama sürecinin ayrıntıları için iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
İlk adım işçinin on iş günü içinde başvurmasıdır
İşçi, kesinleşen işe iade kararının kendisine tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak üzere işverene başvurmalıdır. Süresinde ve samimi bir başvuru yapılmazsa işverenin ilk feshi geçerli hâle gelir; boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı talep edilemez. Başvurunun yazılı ve ispatlanabilir biçimde yapılması bu nedenle önemlidir.
Süresinde başvuru üzerine işverenin işçiyi bir ay içinde işe başlatması gerekir. İşverenin daveti de ciddi ve işe başlatma amacına uygun olmalıdır. Görev, işyeri veya çalışma koşullarında esaslı ve kabul edilemez değişiklik içeren bir çağrının gerçek bir işe başlatma daveti olup olmadığı somut olayda ayrıca tartışılabilir.
Boşta geçen süre ücreti ve yan haklar
İşçi süresinde başvurmuşsa, işe başlatılsın veya başlatılmasın kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı en çok dört aylık dönem için ücret ve yan haklara hak kazanır. Mahkeme bu tutarı dava tarihindeki ücreti esas alarak parasal olarak belirler.
Yan haklar değerlendirilirken işçi bu dönemde çalışsaydı kazanacağı düzenli menfaatler incelenir. Ücret artışları, ikramiye ve işyeri uygulamasından doğan düzenli ödemeler bakımından bordro, toplu iş sözleşmesi ve emsal işçi kayıtları önem taşır. Buna karşılık fiilî çalışmaya ve işe gidip gelmeye bağlı yol veya servis menfaati, işçi bu dönemde işyerine gitmediği için kural olarak boşta geçen süre hesabına eklenmez. Ödemenin nakit ve çalışmadan bağımsız biçimde düzenli yapılması gibi özel durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.
İşe başlatmama tazminatı
İşveren işçiyi süresinde işe başlatmazsa, mahkemenin belirlediği dört ila sekiz aylık ücret tutarındaki işe başlatmama tazminatı doğar. Bu tazminatın parasal tutarı da dava tarihindeki ücret esas alınarak hükümde gösterilir. Tazminat süresi belirlenirken işçinin kıdemi ve fesih nedeni gibi olayın özellikleri değerlendirilir.
Vergi ve prim bakımından iki ödeme aynı değildir
| Ödeme | Temel nitelik | Başlıca kesintiler |
|---|---|---|
| Boşta geçen süre ücreti | Ücret ve yan haklar | Gelir vergisi, damga vergisi ve ilgili aylara ait sosyal güvenlik primleri |
| İşe başlatmama tazminatı | İş güvencesi tazminatı | Gelir vergisi ve sosyal güvenlik primi uygulanmaz; damga vergisi gündeme gelir |
Kesintiler ödeme tarihinde yürürlükte bulunan oranlara ve kişinin kümülatif vergi matrahına göre değişebileceğinden, mahkeme kararındaki brüt tutar ile işçiye ödenecek net tutar aynı olmayabilir. Bordro bulunduğunda kesintilerin ilgili aylara dağılımı ve daha önce yapılan ödemeler daha sağlıklı kontrol edilebilir.
İşçi işe başlatılırsa ne olur
İşçi gerçekten işe başlatılırsa boşta geçen süre ücreti ve yan haklar ödenir; işe başlatmama tazminatı doğmaz. İlk fesih sırasında peşin ödenmiş ihbar ve kıdem tazminatı varsa, İş Kanunu’nun 21. maddesindeki mahsup kuralı dikkate alınır. İş ilişkisinin devam etmesi nedeniyle yıllık izin ve kıdem süresine ilişkin kayıtların da düzeltilmesi gerekir.
İşçi işe başlatılmazsa hangi ek alacaklar gündeme gelir
İşe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti, işe başlatmama üzerine doğabilecek kıdem, ihbar ve yıllık izin alacaklarının yerine geçmez. İşverenin işe başlatmayacağının kesinleştiği tarih sonraki alacaklar bakımından yeni fesih tarihi olarak değerlendirilir. Yeni fesih tarihindeki ücret, kıdem tazminatı tavanı, işçinin kıdemine eklenen en çok dört aylık süre ve daha önce yapılmış ödemeler ayrıca hesaba katılır.
Daha önce kıdem veya ihbar tazminatı ödenmişse aynı kalem ikinci kez bütünüyle ödenmez; koşulları varsa fark alacağı belirlenir. Yıllık izin bakımından da boşta geçen sürenin kıdeme eklenmesi yeni bir izin hakkı doğurmuşsa ve iş sözleşmesi işe başlatmama ile sona ermişse kullanılmayan izin ücreti ayrıca hesaplanabilir.
İşe iade kararında ücret ve tazminat hesabı
Dava tarihindeki çıplak brüt ücreti 40.000 TL olan bir işçi için mahkemenin dört aylık boşta geçen süre ve beş aylık işe başlatmama tazminatı belirlediğini varsayalım. Kararda boşta geçen süre bakımından 160.000 TL, işe başlatmama tazminatı bakımından 200.000 TL brüt tutar gösterilebilir. Ancak ilk tutardan ücret vergileri ve primler kesilirken ikinci tutar farklı kesinti rejimine tabidir. Kıdem, ihbar ve yıllık izin farkı varsa bunlar yeni fesih tarihi ve önceki ödemeler üzerinden ayrıca hesaplanır.
İşe iadede görevli ve yetkili mahkeme
İşe iade talebinde görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya, iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar. Dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi veya işin ya da işlemin yapıldığı yer mahkemesidir. İşçinin Ankara’daki bir işyerinde çalışması veya işverenin yerleşim yerinin Ankara’da bulunması hâlinde, diğer koşullar da varsa arabuluculuk ve işe iade süreci Ankara’da yürütülebilir.
Özen Hukuk ve Danışmanlık Ankara’da faaliyet göstermektedir. Ankara’daki işe iade uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve avukatlık desteği; feshin geçerli nedene dayanıp dayanmadığının, fesih bildiriminin, arabuluculuk ve dava sürelerinin, delillerin ve işe iade kararının mali sonuçlarının birlikte incelenmesini kapsar. Kesinleşme ve tebliğ tarihleri ile işe başvuru belgesinin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Sık sorulan sorular
On iş günlük süre ne zaman başlar
Süre, kesinleşen kararın işçiye tebliğiyle başlar. Kararın kesinleşme tarihi ile işçiye tebliğ tarihi aynı olmayabilir.
İşveren bir ay içinde cevap vermezse ne olur
İşçi süresinde başvurmuşsa işverenin bir aylık süre içinde işe başlatmaması işe başlatmama sonucunu doğurur. Bildirim ve tarihlerin ispatı önemlidir.
Boşta geçen süre ücreti her zaman dört ay mıdır
Kanun en çok dört ay öngörür. Kararın kesinleşmesine kadar geçen süre dört aydan kısaysa daha kısa süre gündeme gelebilir.
Yol yardımı boşta geçen süre hesabına eklenir mi
İşe gidip gelmeye ve fiilî çalışmaya bağlı yol veya servis menfaati kural olarak eklenmez. Düzenli nakit ödemenin niteliği somut olayda ayrıca incelenir.
Mahkeme kararındaki tutar net ödeme midir
Genellikle hayır. Boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatının vergi ve prim rejimleri farklıdır. Bordro hesabı sonunda net tutarlar değişebilir.
Sonuç
İşe iade kararından sonra yapılacak hesapta önce işçinin süresinde başvurup başvurmadığı ve işe başlatılıp başlatılmadığı belirlenmelidir. Ardından boşta geçen süre ücreti, işe başlatmama tazminatı ve yeni feshe bağlı olabilecek diğer işçilik alacakları birbirinden ayrılmalıdır. Vergi, prim, mahsup ve kıdem tavanı kontrolü yapılmadan yalnızca brüt karar tutarlarının toplanması gerçek ödeme sonucunu göstermez.