İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini kanundaki veya sözleşmedeki bildirim süresine uymadan sona erdiren tarafın diğer tarafa ödemekle yükümlü olabileceği tazminattır. Bu nedenle yalnızca işçinin işverenden isteyebileceği bir alacak değildir; gerekli şartlar oluştuğunda işveren de işçiden ihbar tazminatı talep edebilir. Ancak belirli süreli sözleşmenin sona ermesi, deneme süresi, haklı nedenle derhal fesih, emeklilik, askerlik veya evlilik nedeniyle ayrılma gibi durumlar ayrı değerlendirilmelidir.
İhbar tazminatı nedir
4857 sayılı İş Kanunu’nun 17 nci maddesine göre belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen taraf, fesih iradesini karşı tarafa belirli bir süre önce bildirmelidir. Bildirim süresi tam olarak kullandırılmazsa veya sözleşme haklı bir neden bulunmaksızın derhal sona erdirilirse, uyulmayan süreye karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı gündeme gelir.
İhbar tazminatı, feshin bütün hukuki sonuçlarını ortadan kaldıran veya her feshi tek başına hukuka uygun hâle getiren bir ödeme değildir. Fesih aynı zamanda iş güvencesi, eşit davranma borcu, ayrımcılık yasağı veya kötüniyet hükümleri bakımından ayrıca incelenebilir.
Bildirim süreleri ne kadardır
Bildirim süresi, fesih bildiriminin karşı tarafa ulaştığı tarihteki çalışma süresine göre belirlenir. Kanundaki süreler asgari olup iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir; azaltılamaz.
| Fesih bildirimindeki kıdem | Bildirim süresi | Gün karşılığı |
|---|---|---|
| Altı aydan az | 2 hafta | 14 gün |
| Altı aydan bir buçuk yıla kadar | 4 hafta | 28 gün |
| Bir buçuk yıldan üç yıla kadar | 6 hafta | 42 gün |
| Üç yıldan fazla | 8 hafta | 56 gün |
İhbar tazminatı için bir yıllık çalışma şartı yoktur. Örneğin dört ay çalışan bir işçi bakımından da diğer koşullar varsa iki haftalık bildirim süresi üzerinden ihbar tazminatı hesaplanabilir.
İhbar tazminatına hak kazanma şartları
İhbar tazminatının doğup doğmadığı belirlenirken aşağıdaki şartlar birlikte değerlendirilir:
- İş sözleşmesinin kural olarak belirsiz süreli olması gerekir.
- Sözleşme taraflardan biri tarafından feshedilmiş olmalıdır.
- Kanuni veya sözleşmesel bildirim süresi hiç verilmemiş ya da eksik kullandırılmış olmalıdır.
- Derhal feshi haklı kılan bir neden bulunmamalıdır.
- İhbar tazminatını isteyen tarafın, sözleşmenin sona erme biçimine göre bu hakkı bulunmalıdır.
Bildirim süresinin yalnızca bir bölümünün kullandırılması hâlinde, somut olayın özelliklerine göre eksik kalan süreye ilişkin tutar veya bildirim süresinin bölünmezliği ilkesi gündeme gelebilir. Fesih bildiriminin içeriği, tebliğ tarihi ve işçinin fiilen çalıştırıldığı dönem bu nedenle önemlidir.
Belirli süreli iş sözleşmelerinde ihbar tazminatı
Belirli süreli iş sözleşmesi, kararlaştırılan sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona eriyorsa kural olarak ihbar süresi ve ihbar tazminatı uygulanmaz. Sözleşmenin süresinden önce sona erdirilmesinde ise ihbar tazminatından farklı hukuki sonuçlar doğabilir.
Belirli süreli sözleşmelerin esaslı bir neden bulunmaksızın birden fazla kez üst üste yapılması hâlinde, sözleşmenin başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilmesi mümkündür. Bu durumda sözleşmenin adıyla yetinilmez; yapılan işin niteliği, sözleşmelerin yenilenme biçimi ve objektif neden bulunup bulunmadığı incelenir.
İhbar tazminatının doğmadığı başlıca hâller
Deneme süresi içinde fesih
İş sözleşmesinde deneme kaydı varsa deneme süresi kural olarak en fazla iki ay olabilir; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Taraflar bu süre içinde sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve ihbar tazminatı ödemeden sona erdirebilir. İşçinin çalıştığı günlere ilişkin ücret ve diğer hakları ise saklıdır.
Haklı nedenle derhal fesih
İşçi, İş Kanunu’nun 24 üncü maddesindeki haklı nedenlerden birine dayanarak sözleşmeyi derhal feshederse bildirim süresi vermek zorunda değildir; ancak sözleşmeyi kendisi sona erdirdiği için ihbar tazminatı isteyemez. İşverenin 25 inci madde kapsamında haklı nedenle derhal feshi hâlinde de işçi lehine ihbar tazminatı doğmaz.
Fesih nedeninin gerçekten haklı olup olmadığı uyuşmazlık konusu olabilir. İşçinin haklı neden olmadan işi derhal bırakması hâlinde işveren; işverenin haklı neden bulunmadan sözleşmeyi derhal sona erdirmesi hâlinde ise işçi ihbar tazminatı talep edebilir.
Emeklilik askerlik evlilik ve ölüm
İşçinin emeklilik veya yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamlaması, muvazzaf askerlik hizmeti ya da kadın işçinin evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde ayrılması gibi 1475 sayılı Kanun’un 14 üncü maddesinde düzenlenen hâller kıdem tazminatı bakımından sonuç doğurabilir. Buna karşılık sözleşmeyi işçi sona erdirdiğinden ihbar tazminatı talep edilemez. İşçinin ölümüyle sözleşmenin sona ermesinde de ihbar tazminatı doğmaz.
İşveren işçiden ihbar tazminatı isteyebilir mi
Evet. Belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan ve gerekli bildirim süresini vermeden sona erdiren işçi, işverene karşı ihbar tazminatından sorumlu olabilir. Günlük kullanımda “istifa” olarak adlandırılan her ayrılış aynı sonucu doğurmaz; ücretin ödenmemesi, çalışma koşullarının hukuka aykırı değiştirilmesi veya sağlık ve ahlak kurallarına aykırı davranışlar gibi haklı fesih nedenleri varsa ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.
İşverenin ihbar tazminatı iddiasını işçinin son ücretinden veya diğer alacaklarından doğrudan kesmesi de her durumda kendiliğinden hukuka uygun sayılmaz. Takas, mahsup ve ücretin korunmasına ilişkin kurallar somut olayda ayrıca incelenmelidir.
Bildirim süresi içinde çalışma ve yeni iş arama izni
Bildirim süresi boyunca iş sözleşmesi devam eder. İşçi çalışmayı sürdürür; ücret, yan haklar ve sigorta primleri normal şekilde işlemeye devam eder. Sürenin sonunda sözleşme sona erer ve bildirim süresi tam kullandırılmışsa ihbar tazminatı doğmaz.
İşveren, bildirim süresi içinde işçiye iş saatleri arasında ve ücret kesintisi yapmadan günde en az iki saat yeni iş arama izni vermelidir. İşçi bu saatleri birleştirerek toplu kullanmak isterse, izin süresini işten ayrılacağı günden önceki günlere denk getirmeli ve durumu işverene bildirmelidir.
İş arama izni verilmez veya eksik kullandırılırsa o süreye ait ücret ödenir. İşçi, iş arama izni kullanması gereken saatlerde çalıştırılırsa, izin süresine ilişkin ücretine ek olarak çalıştırıldığı sürenin ücreti yüzde yüz zamlı ödenir. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirmişse fiilen işleyen bir bildirim süresi bulunmadığından ayrıca iş arama izni söz konusu olmaz.
İhbar süresi ile yıllık izin iç içe geçebilir mi
İşveren tarafından yapılan fesihlerde, bildirim süresi ve yeni iş arama izni yıllık ücretli izinle iç içe geçirilemez. Yıllık iznin bildirim süresine sayılması, usulüne uygun bildirim süresi verildiği kabulünü engelleyebilir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 31 Ekim 2016 tarihli, 2016/17771 Esas ve 2016/17890 Karar sayılı kararında da yıllık izinle ihbar süresinin çakışması hâlinde yıllık iznin değil, ihbar süresinin geçersiz sayılacağı ve şartları varsa ihbar tazminatına hükmedilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
İhbar tazminatı nasıl hesaplanır
İhbar tazminatı, işçinin fesih tarihindeki giydirilmiş brüt ücreti ile kıdemine göre uygulanacak bildirim süresi esas alınarak hesaplanır. Düzenli yemek, yol, ikramiye ve benzeri menfaatler de niteliklerine göre ücrete eklenebilir.
İhbar tazminatında kıdem tazminatındaki gibi bir tavan bulunmaz. Net tutar, fesih tarihindeki vergi mevzuatı ve çalışanın kümülatif gelir vergisi matrahına göre değişebilir. Bu nedenle ücret bordroları, yan haklar ve fesih tarihi birlikte incelenmelidir. Tahmini tutarı görmek için Özen Hukuk ve Danışmanlık internet sitesindeki İhbar Tazminatı Hesaplama Aracını kullanabilirsiniz. Kıdem tazminatına ilişkin esaslar ise Kıdem Tazminatı başlıklı yazımızda ayrıca açıklanmaktadır.
Uyuşmazlıkta hangi belgeler önemlidir
İhbar tazminatı değerlendirmesinde özellikle şu belgeler önem taşır:
- İş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesi
- Fesih veya istifa bildirimi ile tebliğ kayıtları
- Ücret bordroları ve banka hesap hareketleri
- Yemek yol ikramiye ve diğer düzenli menfaatlere ilişkin kayıtlar
- SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi
- Bildirim süresindeki çalışma ve iş arama iznine ilişkin yazışmalar
SGK işten ayrılış kodu önemli bir veri olmakla birlikte tek başına feshin gerçek nedenini kesin olarak ispatlamayabilir. Yazılı bildirimler, bordrolar, banka kayıtları ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk
İhbar tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 3 üncü maddesi uyarınca zamanaşımı süresi kural olarak beş yıldır.
İşçi veya işveren tarafından ihbar tazminatı davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte iş mahkemesinde dava açılabilir. Başvuru usulü ve anlaşmanın hukuki etkisi için iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
İhbar tazminatında görevli ve yetkili mahkeme
İhbar tazminatı uyuşmazlıklarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi veya işin ya da işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.
Örneğin Ankara’da bulunan bir işyerinde çalışan kişi bakımından, somut olayın koşulları uygunsa arabuluculuk başvurusu ve dava süreci Ankara’da yürütülebilir. Bununla birlikte işyerinin merkezi, fiili çalışma yeri, tarafların yerleşim yeri ve iş ilişkisinin tabi olduğu özel mevzuat birlikte incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
İhbar tazminatı için en az bir yıl çalışmak gerekir mi
Hayır. İhbar tazminatında bir yıllık çalışma koşulu bulunmaz. Altı aydan az süren çalışmalarda da diğer koşullar oluşmuşsa iki haftalık bildirim süresi üzerinden ihbar tazminatı doğabilir.
İstifa eden işçi ihbar tazminatı alabilir mi
Kural olarak sözleşmeyi kendisi sona erdiren işçi ihbar tazminatı isteyemez. İşçinin haklı nedenle derhal fesih yapması hâlinde de bildirim süresi verilmez ve ihbar tazminatı talep edilmez. Buna karşılık haklı neden olmadan ve bildirim süresine uymadan ayrılan işçiden işveren ihbar tazminatı isteyebilir.
İşveren ihbar süresini kullandırmadan iş sözleşmesini sona erdirebilir mi
Evet. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir. Ancak bu ödeme, feshin iş güvencesi, ayrımcılık veya kötüniyet hükümleri bakımından incelenmesine engel olmaz.
İhbar tazminatında tavan var mı
Hayır. Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatında tavan uygulanmaz. Hesap, fesih tarihindeki giydirilmiş brüt ücret ve uygulanması gereken bildirim süresi üzerinden yapılır.
İhbar süresi içinde yıllık izin kullandırılabilir mi
İşveren tarafından yapılan fesihte bildirim süresi ve yeni iş arama izni yıllık ücretli izinle iç içe geçirilemez. Bu nedenle yıllık izin günleri ihbar süresinden sayılamaz.
Sonuç
İhbar tazminatında yalnızca işten ayrılış koduna veya çıplak brüt ücrete bakılması yeterli değildir. Sözleşmenin türü, feshi kimin yaptığı, haklı neden bulunup bulunmadığı, bildirimin ne zaman karşı tarafa ulaştığı, sürenin tam kullandırılıp kullandırılmadığı ve düzenli yan haklar birlikte değerlendirilmelidir.
Özen Hukuk ve Danışmanlık Ankara’da faaliyet göstermektedir. Ankara’daki ihbar tazminatı, fesih ve diğer işçilik alacağı uyuşmazlıklarında; iş sözleşmesi, bordrolar, banka kayıtları, fesih bildirimi ve SGK kayıtları incelenerek somut olaya özgü hukuki destek sunulmaktadır.
Başlıca hukuki kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 1475 sayılı İş Kanunu
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 31.10.2016, E. 2016/17771, K. 2016/17890